Холестерин — бұл жау емес, өмірлік маңызды құрылыс материалы. Ол дененің әрбір жасушасында болады және келесілер үшін қажет:
- Жасуша мембраналары: барлық ұлпалардың қаңқасын құрайды.
- Гормондар: олар болмаса тестостерон, эстроген және кортизол өндірілмейді.
- D дәрумені: күн сәулесінің әсерінен теріде дәл осы холестериннен синтезделеді.
- Ас қорыту: өт қышқылдарын түзуге қатысады.
Маңызды: холестериннің 80%-ын бауырдың өзі өндіреді, ал тек 20%-ын ғана біз тағамнан аламыз.
«ЖАҚСЫ» және «ЖАМАН» холестеринді қалай түсінуге болады: Холестерин қан арқылы арнайы «қаптамалар» — липопротеиндер құрамында тасымалданады.
|
Типі |
Атауы |
Ағзадағы рөлі |
|
ТТЛП |
«Жаман» |
Қан тамырларының қабырғаларына шөгіп, түйіндер (бляшкалар) түзеді. Артерия арнасын тарылтады. |
|
ЖТЛП |
«Жақсы» |
Қабырғалардан артық холестеринді жинап, оны жою үшін бауырға тасымалдайды. |
НЕГЕ ЖОҒАРҒЫ ДЕҢГЕЙ ҚАУІПТІ?
ТТЛП («жаман» холестерин) деңгейінің жоғары болуы ауырсыну тудырмайды. Оны «үнсіз қатер» деп атайды, өйткені ол жылдар бойы атеросклерозға әкеліп, кенеттен келесідей зардаптармен көрініс береді:
-
Инфаркт: жүрек қан тамырларының бітелуі.
-
Инсульт: мидың қан айналымының бұзылуы.
-
Аяқ ишемиясы: артериялардың нашар өткізгіштігінен жүрген кездегі ауырсыну.
МАҚСАТТЫ КӨРСЕТКІШТЕР (ммоль/л есебімен)
Сараптама нәтижелерін сіздің жасыңыз бен ілеспе ауруларыңызды ескере отырып, тек дәрігер бағалауы тиіс.
- Жалпы холестерин: 5,2-ден аз
- ТТЛП («жаман»): 3,0-ден аз (қауіп топтары үшін — 1,4-тен аз)
- ЖТЛП («жақсы»): 1,0-ден жоғары (ерлер) / 1,2-ден жоғары (әйелдер)
- Триглицеридтер: 1,7-ден аз
ҚАУІП ФАКТОРЛАРЫ
Біз генетикаға, жасқа және жынысқа әсер ете алмаймыз, бірақ келесілерді өзгерте аламыз:
-
Тамақтану: транс майлардың (фастфуд, маргарин) және қанттың артық болуы.
-
Салмақ: артық дене салмағы ТТЛП деңгейін тікелей арттырады.
-
Шылым шегу: қан тамырларын зақымдап, оларды түйіндер үшін «жабысқақ» етеді.
-
Гиподинамия: қозғалыстың аздығы «жақсы» холестерин деңгейін төмендетеді.
ХОЛЕСТЕРИНДІ ҚАЛАЙ ҚАЛЫПТЫ ҰСТАУ КЕРЕК?
1. Тағам рационын қайта қараңыз
-
Азайтыңыз: шұжықтар, майлы ет, нан өнімдері және дүкен тәттілері.
-
Жасұнықты көбейтіңіз: сұлы жармасы, бұршақ дақылдары, көкөністер мен жемістер артық холестеринді «сыпырып» шығарады.
-
Пайдалы майлар: зәйтүн майы, авокадо, жаңғақтар және теңіз балығы (омега-3).
2. Қозғалыс қосыңыз
- Аптасына кемінде 150 минут орташа белсенділік (жылдам жүру, жүзу, билеу). Бұл «жақсы» холестеринді көтерудің ең жақсы жолы.
3. Бақылау және медицина
- Жылына бір рет липидограмма (кеңейтілген сараптама) тапсырыңыз.
- Егер тамақтану мен өмір салтын түзету көмектеспесе, дәрігер статиндер тағайындауы мүмкін. Оларды өз бетіңізше тоқтатпаңыз — олар қан тамырларыңызды апатты жағдайлардан қорғайды.
Есіңізде болсын! Қан тамырларыңыздың саулығы — бұл сіздің күнделікті әдеттеріңіздің нәтижесі!
