Жыл сайын 28 шілдеде бүкіл әлемде Дүниежүзілік гепатитпен күрес күні атап өтіледі.
Бұл күннің басты мақсаты – халықтың вирустық гепатиттер туралы хабардарлығын арттыру, азаматтарды аурудың алдын алу және скринингтік бағдарламаларға тарту, сондай-ақ 2030 жылға қарай Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымы (ДДCҰ) белгілеген мақсатқа сәйкес вирустық гепатитті қоғамдық денсаулыққа төнетін қауіп ретінде толық жою.
ДДCҰ мәліметтері бойынша, вирустық гепатиттер жыл сайын әлемде 1,3 миллионнан астам адамның өліміне себеп болады.
Вирустық гепатит дегеніміз не және ол несімен қауіпті?
Вирустық гепатит – вирустардың әсерінен бауыр тінінің қабынуы.
Аурудың негізгі қауіптілігі – ұзақ уақыт бойы ешқандай белгілерсіз өтуі. Адам өзінде инфекция бар екенін жылдар бойы білмеуі мүмкін, ал осы уақытта бауырда қайтымсыз өзгерістер дамиды.
Уақтылы анықталмаған және емделмеген гепатиттің салдары:
- аурудың созылмалы түрге ауысуы;
- бауыр циррозы;
- бауыр жеткіліксіздігі;
- бауырдың обыры (гепатоцеллюлярлық карцинома).
А,В және С вирустық гепатиттерінің салыстырмалы сипаттамасы
|
Гепатит түрі |
Жұғу жолдары |
Аурудың ерекшелігі |
Алдын алу шаралары |
|
А гепатиті («лас қол ауруы») |
Ластанған су, тағам, тұрмыстық байланыс |
Созылмалы түрге ауыспайды, бірақ ересектерде ауыр өтуі мүмкін |
Вакцинация, жеке бас гигиенасын сақтау, таза ауыз су пайдалану |
|
В гепатиті |
Қан арқылы, жыныстық қатынас кезінде, анадан балаға |
Созылмалы түрге ауысу, цирроз және бауыр обырының даму қаупі жоғары |
Вакцинация (тиімділігі 95-100%), қауіпсіз мінез-құлық қағидаларын сақтау |
|
С гепатиті («үнсіз өлтіруші») |
Негізінен қан арқылы |
70-80% жағдайда созылмалы түрге ауысады және ұзақ уақыт белгісіз өтеді |
Вакцина жоқ! Тұрақты скринингтен өту және стерильділік талаптарын сақтау |
Қазақстан Республикасында вирустық гепатиттерге тегін скрининг және диагностика
Қазақстанда вирустық гепатиттерді диагностикалау және емдеу тегін медициналық көмектің кепілдік берілген көлемі (ТМККК) және міндетті әлеуметтік медициналық сақтандыру (МӘМС) шеңберінде жүргізіледі.
В гепатитіне (HBsAg) және С гепатитіне (Anti-HCV) тегін скринингтен өтуге құқылы:
- жүкті әйелдер (есепке тұрған кезде және жүктіліктің III триместрінде);
- медицина қызметкерлері (жұмысқа қабылданғанда және кейін жыл сайын);
- жоспарлы операция, гемодиализ немесе қан құю алдында тұрған пациенттер;
- жұқтырған адамның қаны немесе биологиялық сұйықтықтарымен байланыста болған адамдар;
- бауыр сынамаларының көрсеткіштері (АЛТ, АСТ) жоғарылаған немесе бауыр зақымдануының белгілері бар пациенттер;
- қанның, оның компоненттерінің, тіндер мен ағзалардың реципиенттері.
Скринингтен өту үшін учаскелік дәрігерге қаралу қажет. Дәрігер қауіп факторларын бағалап, В гепатитіне HBsAg, С гепатитіне Anti-HCV маркерлеріне қан талдауын тегін тапсыруға жолдама береді. Қажет болған жағдайда ПТР-диагностикаға жібереді.
Вакцинация – сенімді қорғаныс
Вакцинация – А және В гепатиттерінің алдын алудың ең тиімді жолы.
В гепатитіне қарсы вакцинация
- Қазақстан Республикасының Ұлттық профилактикалық егу күнтізбесіне енгізілген;
- алғашқы доза нәрестеге туғаннан кейінгі алғашқы 24 сағат ішінде егіледі, келесі дозалар – 2 және 4 айлығында;
- медицина қызметкерлері мен қауіп тобына жататын адамдарға тегін жүргізіледі;
- бұрын егілмеген ересектерге вакцина алуға тұрғылықты жері немесе жұмыс орны бойынша ұсынылады.
А гепатитіне қарсы вакцинация
- 2 жастағы балаларға 6 ай аралықпен екі рет жүргізіледі;
- шетелге саяхаттайтын адамдарға және бауырдың созылмалы аурулары бар адамдарға ұсынылады.
Өзіңізді жұқтырудан қалай қорғауға болады?
- Егер бұрын егілмеген болсаңыз, А және В гепатиттеріне қарсы вакцина алыңыз.
- Қауіп факторлары болған жағдайда немесе дәрігердің ұсынысы бойынша жылына кемінде бір рет HBsAg және Anti-HCV талдауын тапсырып, тұрақты тексеріліп тұрыңыз.
- Тек лицензиясы бар медициналық ұйымдардың, стоматологиялық клиникалардың, косметологиялық, маникюр кабинеттері мен тату-салондардың қызметін пайдаланыңыз. Онда дезинфекция мен стерильдеу талаптарының сақталуына назар аударыңыз.
- Басқа адамдардың жеке гигиена құралдарын (ұстара, тіс щеткасы, маникюр құралдары) пайдаланбаңыз.
- Жеке бас гигиенасын сақтап, барьерлік контрацепция құралдарын қолданыңыз.
Есте сақтаңыз!
Бауырдың саулығын ойлау – ұзақ әрі сапалы өмірдің кепілі.
Уақтылы вакцинация, тұрақты скринингтен өту және өз денсаулығыңызға жауапкершілікпен қарау вирустық гепатиттің ауыр зардаптарының алдын алуға көмектеседі.
